Leukemie is een verzamelterm voor een groep van beenmergkankers gekenmerkt door een ontregelde groei van verschillende soorten witte bloedcellen. Vanuit het beenmerg gaat de ziekte meestal over op het circulerende bloed en op andere organen (lymfeklieren, milt en lever). In principe kan elk orgaan worden aangetast, ook het centraal zenuwstelsel. Het Griekse woord leukemie, dat "wit bloed" betekent, werd voor het eerst gebruikt door de Duitse patholoog Virchow. Een buis bloed van een leukemiepatiënt vertoont inderdaad vaak een wit "neerslag" van (leukemische) cellen.

De functie van het beenmerg is de aanmaak van bloedcellen: de rode en witte bloedlichaampjes en de bloedplaatjes. De cellen doorlopen in het beenmerg meerdere rijpingsstadia, beginnend vanuit de stamcel naar de jonge blastcel tot een rijpe cel. De rijpe cel komt dan uiteindelijk terecht in het bloed. De witte bloedcellen zorgen er voor dat vreemde indringers (bacteriën en virussen) bestreden worden. Het werkingsprincipe van de afweer is vereenvoudigd voorgesteld, gestoelt op de aanmaak van antilichamen door de lymfocyten. Deze antilichamen zijn een reactie op een vreemde indringer en gaan zich op deze plaatsen. Daarna gaan andere afweercellen, de granulocyten, deze indringer aanvallen en doden. De vernietigde indringer wordt dan afgevoerd naar de nieren en lever.

Bij leukemie is er een probleem opgetreden bij de vorming van witte bloedcellen. Binnen het rijpingsproces van stamcel tot rijpe cel is er een probleem opgetreden. Vaak kunnen deze cellen niet volledig uitrijpen, waardoor ze enerzijds hun taak niet kunnen vervullen en anderzijds door hun grote aantallen de productie van normale bloedcellen in het beenmerg verstoren. Hierdoor gaat er een tekort ontstaan aan rode bloedcellen, waardoor er bloedarmoede ontstaat en het  lichaam dus minder zuurstof en voedingsstoffen kan vervoeren. De productie van (rijpe) witte bloedcellen komt ook in het gedrang en hierdoor gaat de patiënt gevoeliger worden voor infecties, met andere woorden sneller ziek worden. Wanneer ook de productie van de bloedplaatjes in het gedrang komt, gaat de bloedstolling verstoord worden. Bij een open wonde, gaat deze als het ware niet meer (volledig) gedicht worden.

Na een tijdje gaan deze onrijpe bloedcellen zich ook nog eens in de bloedbaan mengen en terecht komen in de organen. Bij kinderen spreekt men vaak over acute leukemie omdat er in korte tijd een ophoping van onrijpe bloedcellen ontstaat. Bij chronische leukemie, de andere variant, zijn de cellen al meer normaal ontwikkeld en gaat het proces veel trager verlopen. Acute leukemie is de meest voorkomende kankervorm bij kinderen en treft vaker jongens dan meisjes.

Mogelijke oorzaken:

Wanneer er om één of andere reden ooit bij kinderen voor of na de geboorte een blootstelling is geweest aan radiotherapie, kan dit het risico op leukemie verhogen. In sommige wetenschappelijke kringen vindt men dat de nabijheid van hoogspanningskabels eveneens het risico verhogen, maar de meningen zijn hierover verdeeld. Over de preciese oorzaak van leukemie is weinig bekend. Wel kent men enkele factoren die bij het ontstaan een rol spelen. Bepaalde chemische producten zoals benzeen en sommige pesticiden tot zelfs bepaalde chemotherapiemedicatie, worden ook algemeen beschouwd als risicofactoren om leukemie op te lopen. Ook vermoeden de dokters dat bepaalde genetische afwijkingen (Downsyndroom, DNA-afwijkingen,…) aanleiding kunnen geven tot een verhoogd risico op leukemie.

Klachten en symptomen

In eerste instantie gaan de symptomen bij leukemie sterk lijken op die van een gewone infectie. Als ouder of grootouder moeten we op volgende zaken letten en onverwijld een arts contacteren:

*) Bleekheid
*) Botpijnen
*) Koorts en veelvuldige infecties
*) Gezwollen lymfeklieren
*) Onverklaarbare moeheid
*) Spontane bloedingen (bloedend tandvlees, blauwe plekken, neusbloedingen,…)

Diagnose en behandeling:

De arts zal onmiddellijk bloedtests uitvoeren en bij verdachte afwijkingen, onmiddellijk een beenmergonderzoek. Aanvullend kan deze ook opteren voor een uitgebreid bloedonderzoek, lever-en nierenonderzoek, foto’s van de longen en een ruggenmergprik.

De behandeling is afhankelijk van het juiste type leukemie,  het aantal abnormale cellen en het stadium waar de ziekte zich in bevindt. Ook leeftijd van de patiënt en bepaalde genetische afwijkingen spelen een rol. De behandelende arts gaat de behandeling ook constant bijsturen op basis van de reactie erop. Meer dan de helft van de kinderen geneest momenteel bij de behandeling. De prognose bij meisjes is iets beter dan bij jongens. Als gevolg van de behandeling kunnen op langere termijn wel allerlei stoornissen optreden, zoals groeistoornissen, afwijkingen aan de geslachtsklieren, neuropsychologische afwijkingen. Bij jongens kunnen bijvoorbeeld kankers ontstaan aan de testikels.

De behandeling zelf verloopt in een viertal fases:

*) De remissie-inductie, waarbij men het aantal afwijkende cellen zoveel mogelijk tracht te vernietigen. Men hoopt hierdoor de kanker in remissie te dwingen. Tegelijk gaat men het kind antibiotica toedienen om mogelijke infecties in de kiem te smoren. Meestal duurt dit ongeveer vier weken.
*) Behandeling van het centrale zenuwstelsel via chemotherapie: het kind zal een intensieve chemotherapiekuur ondergaan. Soms vult men dit aan met bestraling van het hoofd. Men probeert hiermee om te vermijden dat de abnormale cellen zich in het centrale zenuwstelsel verspreiden.
*) Intensieve chemotherapie: Men probeert hiermee de remissie zo optimaal mogelijk te maken. Men richt zich hiermee op het uitroeien van nog aanwezige, maar niet meer detecteerbare leukemiecellen.
*) Onderhoudsbehandeling met lagere dosis chemotherapie. Deze stap/behandeling kan twee tot drie jaren duren.

Bij de laatste fase kan men ook opteren voor een beenmergtransplantatie. Dit past men toe bij patiënten waarbij de kans op genezing minimaal is of waarbij de behandeling niet aanslaat. Dit behandelende arts gaat dit bepalen.