Veel ouders hebben het wel meegemaakt dat hun kind in de midden van de nacht wakker wordt,  heel warm en kletsnat van zweten. Het voorhoofd voelt uitermate warm aan en de eerste reactie is: ‘Mijn kind heeft koorts’. Maar wat moet nu juist gebeuren? Moet de thermometer worden bovengehaald en de huisarts of arts van dienst worden opgebeld?

Bij gezonde kinderen, duidt koorts vaak niet op zichzelf niets ernstigs. Alhoewel het beangstigend kan zijn als de lichaamstemperatuur de lucht ingaat, veroorzaakt koorts op zich geen schade en is het een goede zaak, omdat het afweersysteem van uw kind reageert op één of andere infectie/ziekte. Niet alle koorts moet daarom behandeld worden. Hoge koorts daarentegen kan het kind ongemakkelijk doen voelen en kan deshydratatie veroorzaken. Dit kan wel gevaarlijk zijn.

Wat is nu juist koorts?

Koorts ontstaat wanneer de interne lichaamstemperatuur door het lichaam wordt verhoogd, boven  het normale niveau. De lichaamsthermostaat, die deze temperatuur regelt, kan gevonden worden in de hersenen, de hypothalamus genaamd. Dit orgaantje regelt en controleert de normale temperatuur van het lichaam rond de 37° Celsius.

Bij de meeste mensen verandert de lichaamstemperatuur tijdens de dag. Normaliter is deze lager bij het ontwaken en zal hij ietwat hoger zijn naar het einde van de dag toe. Ook bij inspanning, spel en beweging gaat de temperatuur (licht) kunnen fluctueren.

Soms gaat de hypothalamus de lichaamstemperatuur op een hoger niveau instellen om op die manier tegen een infectie, ziekte of ander oorzaak te vechten. Wanneer gebeurt dit nu? Men neemt algemeen aan dat het lichaam deze stap onderneemt om het lichaam een minder aangename omgeving te maken voor mogelijke ziekteverwekkers, zoals bijvoorbeeld bepaalde bacteriën.

Wat veroorzaakt koorts?

Blijf in het achterhoofd houden dat koorts op zichzelf géén ziekte is. Het is een symptoom van een onderliggend probleem. Koorts kan door meerdere zaken veroorzaakt worden:

Infectie: De meeste koorts wordt veroorzaakt door infectie en andere ziektes. De koorts helpt het lichaam om zichzelf te verdedigen hiertegen.

Het dragen van teveel kledij: Bij kleine kinderen en zeker bij babies, kan koorts ontstaan door het te warm instoppen van het kind of het vertoeven in een te warme ruimte. De koorts ontstaat doordat kleine kinderen nog niet zo goed instaat zijn om hun lichaamstemperatuur te controleren. Alhoewel het dragen van teveel kledij een oorzaak kan zijn, MOET een baby of klein kind altijd gecontroleerd worden door een arts bij de minste tekenen van koorts. Er kan een onderliggende oorzaak zijn, die enkel een arts kan detecteren. Ga dus langs bij uw huisarts of kinderarts.

Vaccinatie: Sommige kinderen en babies krijgen een verhoogde temperatuur ten gevolge van de vaccinatie-inspuitingen.

Alhoewel ook het uitkomen van melktandjes een lichte verhoging kan geven, is het niet de oorzaak van koorts hoger dan 37,8 °Celsius. Hier moet er dan van een andere oorzaak worden uitgegaan.

Wanneer kan koorts een indicatie van iets ernstigs zijn?

Vroeger gingen de dokters bij de behandeling van koorts enkel af op de temperatuur. Tegenwoordig raden ze aan om naast de temperatuur ook rekening te houden met de algehele conditie van het kind bij koorts.

Kinderen met een koorts lager dan 38,9 °C hebben zelden medicatie ertegen nodig, tenzij ze zich ongemakkelijk erbij voelen. Er is evenwel één belangrijke uitzondering en die geldt voor kinderen jonger dan drie maanden. Als de rectaal genomen temperatuur hoger is dan 38° Celsius, dient u onmiddellijk uw arts te contacteren of naar spoed te gaan. Zelfs een zéér lichte koorts kan bij nieuwgeborenen een indicatie zijn van een ernstige ziekte.

Als uw kind tussen drie maand en drie jaar is en een temperatuur boven de 39° Celsius heeft, moet u uw arts contacteren om te zien of een visite van of aan de arts nodig is. Voor oudere kinderen moet u hun gedrag en activiteit in de gaten houden. Uit uw ervaring kunt u goed zien of het gedrag van het (koortsig) kind anders is dan normaal en of u een arts dient te contacteren.

De ziekte is waarschijnlijk niet ernstig als uw kind:

*) Gewoon verder speelt alsof niets aan de hand is.
*) Goed eet en drinkt.
*) Alert is en lacht.
*) Zijn of haar normale huidskleurtje heeft.
*) Zich goed en beter voelt naarmate de temperatuur zakt.

Wees ook niet ongerust als uw koortsig kind niet wil eten. Dit is normaal bij infecties die koorts veroorzaken. Als het kind maar genoeg drinkt en normaal urineert, is het feit van minder eten op zich niet zo erg.

Hoe weet ik of mijn kind koorts heeft?

Een zachte kus op het voorhoofd, of een hand op het voorhoofd is vaak voldoende om u een hint te geven over een mogelijke koortsaanval. Maar deze methode geeft u geen goede indicatie van de koortstemperatuur.

Gebruik een betrouwbare thermometer om te zien of uw kind boven volgende lichaamstemperatuur komt:

*) 38° Celsius bij rectale meting ( in de anus).
*) 37,5° Celsius bij meting in de mond.
*) 37,2° Celsius bij meting onder de oksel.

De hoogte van de koorts is ook geen goede indicator van hoe ziek uw kind nu wel is. Zelfs een domme verkoudheid of virale infectie kan de koorts al boven de 39° Celsius jagen, maar de oorzaak op zich is (in dat geval) dan niet ernstig. Ook de keerzijde bestaat onder de vorm van een ernstige infectie die nauwelijks koorts of zelfs abnormaal lage temperatuur opwekt bij het kind.

Omdat koorts ook fluctueert, kunt u ondervinden dat het kind opeens rillingen krijgt. Dit komt omdat het lichaam op die manier extra warmte wil genereren. Het kind kan ook fel beginnen zweten omdat het lichaam onder de vorm van zweet de hogere temperatuur wil temperen.

Soms kan een kind met koorts ook sneller dan normaal ademen en een verhoogde hartslag hebben. Contacteer onmiddellijk een arts als uw kind moeite met ademen heeft, sneller ademt dan normaal of het verhoogde ademhalingsritme blijft vertonen als de koorts zakt.

Verschillende types thermometers.

Welke thermometer u ook gebruikt, zorg dat u deze correct gebruikt om een goede accurate meting te doen. Hou de gebruiksaanwijzing bij, indien u in de toekomst mogelijk vragen heeft omtrent het gebruik.

Digitale thermometers: Deze geven vaak de snelste en meest accurate metingen. Ze komen in verschillende types en vormen en zijn beschikbaar bij apothekers en bepaalde supermarkten. Alhoewel de meeste fabrikanten een bepaalde methode verkiezen en voorschrijven in de gebruiksaanwijzing, kunt u deze thermometers voor volgende methodes gebruiken:

*) Rectaal (meting in de anus)
*) Oraal (meting in de mond)
*) Onder de oksel

Digitale thermometers hebben een kunststoffen flexibele tip waarin een sensor verwerkt is en een makkelijk af te lezen digitale display.

Electronische oorthermometers:
Deze thermometer meten de temperatuur in de gehoorgang. Alhoewel ze makkelijk en snel in gebruik zijn voor babies en kinderen onder de drie maand, zijn ze niet zo accuraat bij kinderen boven drie maand. Ze zijn tevens duurder dan de (betere) digitale thermometers.

Voorhoofd thermometers:
Deze kunnen u ook een indicatie geven van koorts, maar ze zijn niet zo accuraat als digitale thermometers.

Kwikthermometers:
Ooit waren deze gemeengoed, maar tegenwoordig raden de meeste artsen gebruik ervan af. Er bestaat immers een potentieel risico dat het kind blootgesteld kan worden aan kwik, indien bijvoorbeeld de thermometer valt en breekt. Gooi deze thermometers ook niet zomaar weg, maar vraag aan uw apotheker of arts waar u deze best kunt verwijderen.

Welke methode van koortsopnemen kiezen?

Zoals de meeste ouders beamen, is het nemen van de koorts in veel gevallen een betrachting. Maar het is en blijft één van de meest belangrijke tools voor een dokter om te zien of het kind een ziekte of infectie heeft. De meest geëigende methode om de temperatuur van uw kind te nemen is afhankelijk van diens leeftijd en hoe coöperatief hij of zij is:

Als het kind jonger is dan drie maand, kunt u best de temperatuur rectaal nemen. Electronische oormeting wordt niet aangeraden bij deze kinderen omdat hun gehoorgang nog te klein is.

Als het kind tussen drie maand en vier jaar is, kunt u best een digitale thermometer gebruiken en de koorts rectaal meten. Ook een electronische oormeting behoort tot de mogelijkheden, maar hou in het achterhoofd dat dit niet zo accuraat is.

Als het kind vier jaar en ouder is, gebruikt u best de digitale thermometer en meet u de temperatuur in de mond, als het kind wil meewerken. Kinderen die frequent hoesten en door hun mond moeten ademen door een verstopte neus, gaan hun mond niet lang genoeg gesloten kunnen houden voor een goede meting. Gebruik in deze gevallen de digitale thermometer onder de oksel.

Hoe een digitale thermometer juist en correct gebruiken?

Een digitale thermometer geeft de snelste en meest accurate manier om de temperatuur van uw kind te meten. Hij kan zowel in de mond, rectaal als onder de oksel gebruikt worden. Voor u ook voor wat van methode kiest, moet u de instructies van de fabrikant doornemen. U moet goed weten wanneer de meting voltooid is en dit vindt u in de handleiding.

Zet eerste de thermometer aan en zorg dat eventuele oude metingen verdwijnen (vaak automatisch). Als uw thermometer verwijderbare tips gebruikt, vervang die dan zoals de fabrikant u instrueert. Gooi de eventuele tip weg, als de meting beëindigd is. De fabrikant specifieert dit in de handleiding.

Hoe rectaal de temperatuur nemen?

De meeste mensen zien er niet naar uit om de temperatuur op deze methode te nemen, maar het is in feite een heel simpel procédé:

1) Leg uw kind ruggelings op een vlakke onderbodem.
2) Hef de beentjes ietwat op met uw vrije hand
3) Breng de thermometer zachtjes ongeveer 1.5 centimeter in de anus.
4) Hou de thermometer stabiel en wacht op de uitslag. In de tussentijd probeer het kind af te leiden en rustig te houden.
5) Als de indicatie komt dat temperatuur is gemeten, haalt u de thermometer eruit en leest de waarde af. Hou ergens deze waarde bij, zodat u een indicatie van het verloop van de koorts heeft.

Hoe de temperatuur correct in de mond nemen?

Deze methode is goed toe te passen bij een ouder kind, dat wil meewerken.

1) Wacht een halfuurtje nadat het kind heeft gegeten of gedronken, vooraleer de temperatuur met deze methode te nemen. Ook dient er géén kauwgum of snoep in de mond van het kind zich te bevinden.

2) Plaats de tip van de thermometer onder de tong en vraag aan het kind om zijn lippen gesloten te houden rond de thermometer. Instrueer het kind ook om niet te praten, lopen of wat voor andere activiteit te ondernemen, zolang de thermometer in zijn of haar mond zit.

3) Noteer weer de waarde bij beëindiging van de meting.

Hoe de temperatuur meten onder de oksel?

Dit is een gemakkelijke manier om de temperatuur van het kind te nemen, mits het weer wil meewerken. Alhoewel het niet zo accuraat is als de rectale manier, prefereren veel ouders deze methode.

1) Verwijder T-shirt en onderlijfje en plaats de thermometer onder het oksel, waarbij er géén kleding mag tussenzitten!

2) Vouw de arm van het kind over diens borstkas en vraag om de arm stil te houden tot het einde van de meting.

3) Na beëindiging van de meting, noteer weer de waarde en hou deze bij. Uw arts kan u vragen naar het verloop van de koorts, vandaar.

Welke methode u ook verkiest, hou in het achterhoofd dat u:

*) Nooit temperatuur opneemt na het nemen van het bad, omdat dit de waarde beïnvloed.
*) Het kind nooit alleen achterlaat tijdens de meting.

Hoe kinderen zich beter doen voelen bij koorts?

Zoals eerder gesteld, moet niet alle koorts bestreden worden. In de meeste gevallen, dient dit enkel te gebeuren indien het kind zich ongemakkelijk voelt. Enige tips om het ongemak bij uw kind te verlichten:

*) Indien uw kind duizelig of zich ongemakkelijk voelt, kunt u koortswerende middelen geëigend voor kinderen toedienen. Indien uw kind jonger is dan twee jaar is het sowieso vereist om uw arts te contacteren en diens raad te vragen. Ook indien uw kind een medisch verleden heeft, moet u altijd een arts contacteren alvorens koortsmedicatie toe te dienen. Onthou vooral dat koortsmedicatie de lichaamstemperatuur terug verlaagt, maar dat het deze niet gaat normaliseren en al zeker niet de onderliggende oorzaak van de koorts gaat bestrijden. Tegenwoordig raadt men aan om geen koortswerende suppo's meer te gebruiken, maar een koortswerend middel via een doseerpipet toe te dienen in de mond. Enkel indien het kind last heeft van braakneigingen raadt men nog aan om suppo's te gebruiken. Via de doseerpipet en toediening via de mond is men zeker dat de toegediende dosis beter klopt. De opname van een suppo kan meer variëren, vandaar.

*) Geef het kind een lauwwarm bad. Indien de temperatuur lager is dan de lichaamstemperatuur, zal het zeker helpen om de koorts wat omlaag te brengen. Let er wel op dat het kind géén rillingen krijgt, want dit kan de koorts verhogen.

*) Zorg voor een aangename kamertemperatuur voor het kind. Niet te warm, noch te koud op zijn slaapkamer.

*) Geef het kind voldoende, zelfs overvloedig drank, om dehydratatie te vermijden. Dit kan zijn: water, soep, limonade,… Probeer evenwel drank met caffeïne te vermijden, omdat deze urinatie gaan stimuleren en dan verhoogt u het risico op dehydratatie.

*) Als het kind ook overgeeft en diarree heeft, vraag dan raad aan uw dokter. Hij kan een rehydratatievloeistof voorschrijven, die u bij de apoteek kunt halen. Geef geen sportdranken, deze bevatten immers suikers en die kunnen weer de diarree verhogen. Ook de inname van fruitsap kan best gelimiteerd worden, omwille van dezelfde reden.

*) Zorg dat het kind goed rust en dat het zo goed en kwaad als kan, probeert wat voeding tot zich te nemen.

*) Hou het kind best thuis, als het koorts heeft. De meeste dokters raden aan dat het terug kan gaan naar school, als de temperatuur voor een periode van 24 uur terug normaal is.

Wanneer de dokter bellen?

De juiste koortstemperatuur die u moet aanzetten om een arts te contacteren, is afhankelijk van de leeftijd van het kind, de ziekte en welke symptomen het kind gelijktijdig vertoont met de koorts.

Bel een arts indien:

*) Een kind jonger dan drie maanden een koortstemperatuur heeft van 38°C of hoger.
*) Een kind ouder dan drie maanden een koortstemperatuur heeft van 39°C of hoger.

Bel een arts indien uw kind een koorts heeft lager dan 39°C en tegelijkertijd volgende symptomen vertoont:

*) Voortdurende weigering om vloeistof tot zich te nemen.
*) Voortdurend diarree en overgeven.
*) Tekenen van dehydratatie vertoont (minder urineren dan gewoon, wenen zonder traanvocht, minder alert en minder actief).
*) Koorts voor langer dan 24 uur heeft (voor kinderen onder twee jaar) en 72 uur voor kinderen ouder dan twee jaar.
*) Uitslag heeft.
*) Pijn bij urineren heeft.
*) Eventuele chronische aandoeningen heeft zoals hartziekte, kanker,…

Zoek onmiddellijk spoed op indien het kind volgende symptomen vertoont:

*) Ontroostbaar wenen
*) Moeilijkheden bij ontwaken
*) Blauwe lippen, tong, nagels
*) Bij een baby de fontanel op het  hoofdje die naar buiten of binnen lijkt te buigen
*) Stijve nek
*) Hoofdpijn
*) Kwijlen
*) Buikpijn
*) Ademhalingsmoeilijkheden, zelfs bij neus die vrijgemaakt is van slijmpjes

Wanneer u of uw kind voor een routinecontrole bij uw arts bent, vraag hem of haar dan naar specifieke, individuele richtlijnen voor het geval uw kind koortsig wordt in de toekomst. Lees ook onze andere pagina's over 'Ziektes' en onze pagina's 'Een kind positief stimuleren en opvoeden'.