Alcohol en zwangerschap zijn vanuit medisch standpunt onverenigbaar en de zwangere vrouw moet deze potentieel gevaarlijke stof best volledig links laten liggen tijdens haar zwangerschap. Ook tijdens de borstvoedingsperiode is het aan te raden om alcohol te vermijden, omdat het zeer makkelijk doordringt tot de moedermelk. Tijdens de zwangerschap zal een kind/foetus, dat blootgesteld wordt aan alcohol, schade hiervan ondervinden. De mate en ernst van de beschadigingen is afhankelijk van meerdere factoren. Er worden kinderen geboren die blootgesteld zijn aan alcohol en toch perfect gezond zijn,  maar de zwangere vrouw neemt voor alle veiligheid best géén enkel risico met betrekking tot de gezondheid van haar (ongeboren) kind. totaal geen alcohol.

Wanneer het kind schade heeft opgelopen door de alcohol, is dit onomkeerbaar en zal dit aanleiding geven tot levenslange (ontwikkelings) problemen. Een alcoholgebruik tijdens de zwangerschap gaat niet altijd aanleiding geven tot een volledig Foetaal AlcoholSyndroom (FAS), maar bijvoorbeeld wel meerdere Foetale Alcohol Effecten (FAE). De hersenen en (vormend) zenuwstelsel van een foetus/baby zijn immers zeer kwetsbaar voor alcohol. Voor de diagnose van FAS/FAE gaat men naar volgende kenmerken kijken: 

*) Groeistoornis
*) Symptomen die wijzen op beschadigingen aan het centraal zenuwstelsel
*) Heel specifieke (universele) misvormingen en afwijkingen aan het gelaat.

Één van die kenmerken zijn de afwijkingen aan het gelaat. Enerzijds is het typerend dat de kinderen kleine ogen hebben, maar ook de afstand tussen beide ogen is groter dan normaal. Bij jonge FAS kinderen is de neus kort en gaat deze slechts de helft beslaan van het middengezicht, waardoor de afstand tussen neus en mond relatief gezien vrij groot is. Ook aan de rest van het lichaam kunnen afwijkingen optreden, zoals misvormingen aan vingers, armen, tenen en handen. In de tienerjaren gaan de kinderen vaak fel in gewicht toenemen en gaat hun gezicht minder FAS-typerend worden.

Prognose en problematiek:

De prognose voor FAS/FAE-kinderen is ongunstig. Het kind heeft nood aan een stabiele omgeving, waarbij de gevolgen van de beschadigingen worden beperkt. FAS/FAE kinderen hebben twee soorten functiestoornissen. De primaire zijn een rechtstreeks gevolg van de aangeboren afwijkingen aan het centraal zenuwstelsel. Daarnaast zijn er de secundaire functiestoornissen, die wel niet rechtstreeks veroorzaakt worden door de aangeboren afwijkingen, maar die ontstaan door onbegrip vanuit de omgeving en een gebrek aan begeleiding (Drugsproblemen, alcoholmisbruik,…). Deze secundaire stoornissen kunnen dus wel aangepakt worden, mits de juiste begeleiding. Wanneer het kind lijdt aan alcoholbeschadiging, gaat het moeite hebben om irrelevante prikkels uit te filteren. Ze zijn met andere woorden bijzonder gevoelig voor alles wat vanuit hun omgeving op hun afkomt, zoals geluid en licht. Meestal is dit ook één van de eerste tekenen dat er iets scheelt aan het centraal zenuwstelsel bij het pasgeboren kind.

De meest voorkomende secundaire problemen :

*) Problemen met drugsgebruik en alcoholgebruik
*) Schoolverlaten/spijbelen
*) Psychiatrische opname
*) Crimineel gedrag/aanvaringen met het gerecht/gevangenis
*) Seksueel afwijkend gedrag

Factoren die de secundaire gevolgen kunnen beperken:

*) Afscherming van geweld
*) Juiste FAS/FAE diagnose voor de leeftijd van 6/7 jaar
*) Goede begeleiding binnen het gezin en daarbuiten
*) Stabiliteit binnen het gezin

Kennis van deze factoren kan o.a. gezinnen en sociale instellingen aanzetten om tot actie over te gaan. Zo kun je de schadelijke secundaire problemen buiten de deur houden en in de hand houden. Een vroeg gestelde diagnose vergroot de kans voor later, op volwassen leeftijd, op zelfstandigheid en een probleem-loze werksituatie. Als men op de hoogte is van de diagnose en de omvang en betekenis van de stoornis begrijpt, kan het gezin en de omgeving eerder de nodige hulp krijgen, zodat secundaire problemen kunnen worden voorkomen (111).

(Mogelijke) symptomen en problemen, gegroepeerd per leeftijd:

Leeftijdscategorie onder vijf jaar:

*) Slaapstoornissen
*) Gebrekkige/moeilijke gewichtstoename
*) Zeer zwakke zuigreflex
*) Ontwikkelingsachterstand/vertraging met betrekking tot praten, lopen en zindelijkheid
*) Prikkelbaar met woede-uitbarsting en/of ongehoorzaamheid
*) Moeilijke sociale omgang met leeftijdsgenootjes

Leeftijdscategorie tussen zes en twaalf jaar

*) Onaangepast seksueel gedrag
*) Beperkt inschattingsvermogen
*) Moeilijk onderscheid tussen realiteit en fantasie
*) Geheugenproblematiek
*) Hyperactief
*) Moeilijke interactie en sociale omgang met leeftijdsgenoten 
*) Impulsief
*) Beperkte ontwikkeling zowel lichamelijk als verstandelijk

Tienerjaren tussen twaalf en achttien jaar

*) Egocentrisch
*) Sociale problemen
*) Agressiviteit
*) Laag zelfbeeld
*) Onberekenbaar
*) Ongemotiveerd
*) Destructief gedrag
*) Afwijkend seksueel gedrag
*) Gebrekkige lees/schrijfcapaciteit

Volwassenheid:

*) Financiële problemen
*) Sociale problemen
*) Slecht inschattingsvermogen om alle vlakken
*) Sociaal isolement of sociaal uitgebuit
*) Afwijkend seksueel gedrag gepaard gaand met (ongewilde) zwangerschap
*) Onverantwoordelijk
*) Volstrekt onberekenbaar en impulsief

Er zijn veel kenmerken die eigen zijn aan mensen met FAS/FAE, maar niet ieder heeft dezelfde problemen. Ieder persoon heeft nog eens zijn eigen persoonlijkheid en temperament, waardoor bepaalde (negatieve) eigenschappen meer geprononceerd zijn. Toch zijn er door de hersenbeschadiging veel eigenschappen die de FAS/FAE patiënten gemeen hebben.

Behandeling per leeftijdscategorie:

Jonge kinderjaren:

In de jonge kinderjaren kunnen risicokinderen worden geïdentificeerd; dan kunnen maatregelen worden genomen dat ze in een fysiek veilige omgeving terechtkomen, met verzorgers die tegemoetkomen aan hun behoeften. Een gebrekkig aanpassingsvermogen is een van de vroegste aanwijzingen voor stoornissen in het centraal zenuwstelsel. De afwijkingen kunnen een gevolg zijn van blootstelling aan alcohol, maar kunnen ook andere oorzaken hebben. Het gebrekkige aanpassingsvermogen kan het kind kwetsbaar maken in een milieu met teveel prikkels, omdat het moeilijk irrelevante indrukken kan uitfilteren. Het gevoelige centraal zenuwstelsel moet daarom worden beschermd tegen teveel indrukken, om niet te worden overprikkeld.

Als een kind met een afwijking in het centraal zenuwstelsel overprikkeld raakt, kan de reactie zijn: opschrikken, trillen, huilen of agitatie. Misschien kijken ze weg, wenden hun hoofd af, fronsen hun voorhoofd of trekken hun neus op. Gaat de prikkeling door, dan neemt de agitatie toe. De neiging bestaat vaak juist om een kind te omringen met visuele en auditieve prikkels, om zijn ontwikkeling te stimuleren. Voor kinderen waarbij FAS/FAE wordt vermoed, is dit vaak te vermijden, daar deze best een rustige en harmonische omgeving nodig, zonder teveel storende indrukken. De behandelende arts gaat de beste handelwijze bespreken met de (pleeg)ouders.

Kleuterleeftijd:

De kinderen zijn in deze periode vaak juist schattig en het is moeilijk te geloven dat ze zoveel (mogelijke) problemen gaan kennen in de rest van hun leven. Sommige kinderen, die in een goed thuis belanden na vroeger te zijn misbruikt en verwaarloosd, ontwikkelen zich gunstig. De (pleeg)ouders Dat kan de ouders ertoe verleiden, te geloven dat de problemen aan het verdwijnen zijn. Dit soort vooruitgang is toe te juichen, evenals alle tekenen van gevoelsmatig welzijn en positieve interactie. Toch is het geboden, te blijven letten op het gedrag van het kind, om aanwijzingen te vinden, welke maatregelen en welke planning voor de toekomst wenselijk zijn. Sommige kinderen zijn in deze periode ook al onhandelbaar en professionele hulp is dan echt aangewezen. Daarom dat een juiste diagnose, gevolgd door een goede (professionele) ondersteuning zo essentieel is.

De emotionele en sociale ontwikkeling moet op deze leeftijd goed ondersteund worden. De non-verbale communicatie van het kind moet goed bekeken worden, omdat ze zo moeilijk om hulp vragen. Laat dit nu net één van de belangrijkste zaken zijn, die ze moeten leren! Om hulp vragen is essentieel om mogelijke problemen in de toekomst beter te kunnen tackelen! Mogelijke concentratieproblemen al dan niet in combinatie met een slecht geheugen gaan de vaardigheden van het kind negatief beïnvloeden. Kinderen met FAS/FAE gaan grote moeite hebben met het succesvol afronden van soms zeer simpele taken als bijvoorbeeld het opruimen van hun speelgoed. Wanneer men als volwassenen meehelpt, kan het kind toch succes ervaren bij het vervolledigen van zijn taak. Alle kinderen hebben immers behoefte om te ervaren dat ze nieuwe dingen leren en groeien in hun ontwikkeling. Volwassenen kunnen hierin helpen door hen te ondersteunen en aan te moedigen. Een troostend woord of een teder schouderklopje gaan zéér veel deugd doen, zeker bij FAS/FAE kinderen.

Leeftijd tussen zes en twaalf:

Op deze leeftijd is het best dat er een juiste diagnose is gedaan door een behandelend arts/psycholoog. De ouders moeten de school hiervan op de hoogte stellen, zodanig dat de leerkrachten op de juiste manier kan omgaan met de tragere ontwikkeling van het kind. Een leerkracht moet goed letten op de non-verbale communicatie van het kind en zorgen dat het kind de grip over zijn omgeving niet verliest. Herhaalde mislukkingen, wedijver, vergeleken worden met anderen of onvoldoende tijd om een taak uit te voeren, kan er allemaal toe bijdragen dat het kind de controle. Dit gaat dan gepaard met schreeuwen, gooien en deur dichtslaan en weglopen. De kinderen kunnen vaak niet goed verwoorden wat er scheelt en welk probleem ze hebben. Het feit dat ze geen hulp kunnen of durven vragen, helpt niet. Er kan enkel vooruitgang worden geboekt, indien de omgeving op de hoogte is van de beperkingen van het kind en de wil heeft om deze beperkingen gericht aan te pakken. Meestal gaan de eerste jaren goed verlopen en zal het kind zelfs redelijk goed kunnen leren lezen. Doch met wiskunde is het vaak moeilijker. Het beperkte wiskundig inzicht in combinatie met problemen met abstract denken, geven vaak aanleiding tot grote problemen.

Tienerjaren

De tienertijd is de moeilijkste periode voor een FAS/FAE kind en het gezin. Allerlei zaken, die opgebouwd zijn tijdens de kindertijd, gaan tijdens de turbulente tienerjaren verstoord worden. De zucht naar zelfstandigheid en een veranderend lichaam gaan zéér grote eisen en verwachtingen aan het kind stellen. Bij FAS/FAE kinderen gaat het rechtstreeks tegen zijn beperkingen aanlopen en dit kan en zal vaak frustratie opwekken.  Problemen waarmee het gezin in deze periode te maken krijgt:

*) Ondermaatse schoolprestaties
*) Minderwaardigheidsgevoel en depressie
*) Sociaal isolement
*) Onrealistische verwachtingen en ermee gepaard gaande frustraties.

De vriendengroep waartoe FAS/FAE-kinderen zich aangetrokken voelen, is vaak erg ongeschikt en zal een verdere bron worden van gedragsstoornissen.  Alcohol- en drugsgebruik, onbeheerste seksuele activiteit, geweld en vandalisme mogen normaliter niet behoren tot een normale gezonde tienertijd. Leeftijdsgenoten die andermans behoeften niet respecteren en die profiteren van de zwakste in de groep, werken erg negatief - vooral voor FAS/FAE-kinderen. Een jonge FAS/FAE-tiener is een makkelijke prooi voor slimme groepsleden, die snel doorhebben hoe men gebruik kan maken van zijn/haar blinde loyaliteit. FAS/FAE-tieners gaan tevens vaak ongeschikte seksuele relaties aan, waarin ze worden uitgebuit of in de steek gelaten, en in sommige gevallen zelfs met justitie in aanraking komen. Nauwgezet toezicht, duidelijke leiding en het stellen van gedragsregels kunnen van nut zijn, maar het is best bij de minste twijfel professionele hulp te zoeken. Als de ouders erin slagen het vertrouwen van het kind te behouden, kunnen ze in deze jaren een bron van steun en leiding zijn. Veel ouders hebben baat bij een goede begeleiding en een ondersteunend netwerk van gezinnen in dezelfde situatie. Professionele psychologische ondersteuning kan het gezin zéér veel helpen.

Het gezin is en zal altijd een belangrijke bron van levenslange steun blijven. Daarom moeten de ouders in deze (moeilijke) jaren blijven proberen de gezinsband te behouden. Het gezin kan eventuele negatieve (maatschappelijke) invloeden bij FAS/FAE tieners wegnemen of in het juiste kadekr plaatsen. Het spreekt voor zich dat het kind levenslang een goede begeleiding en steun vanwege zowel gezin als professionele hulpverleners moet hebben. De keuze om géén alcohol te nuttigen tijdens de zwangerschap (en erna tijdens borstvoeding) is de enige goede voor het kind!