Zichzelf snijden of tot bloedens toe bekrassen is niets nieuws, maar deze vorm van zelfmutilatie is de afgelopen jaren meer in de media verschenen, doordat bepaalde beroemdheden dit ook ooit gedaan hebben.

Zichzelf snijden is een ernstige gedragsstoornis, die evenwel vele tieners treft. Zoals bij zoveel riskant gedrag, is het snijden gevaarlijk en zelfs in zekere zin verslavend. Het is een teken dat er dieperliggende emotionele stress aan de basis van ligt. Ook druk van leeftijdsgenoten kan een katalysator voor het probleem zijn. Het blijft voor vele ouders ontzettend moeilijk te begrijpen dat zoon of dochterlief zichzelf opzettelijk gaat verwonden. Maar desondanks moeten ouders en grootouders zich ervan bewust zijn, dat het een heel sterk signaal is van diepe emotionele problemen.

Wat houdt het nu eigenlijk in?

Iemand die zichzelf snijdt, gebruikt hiervoor een scherp voorwerp om inkepingen of (oppervlakkige) incisies te maken in de huid. Het is dan ook de bedoeling dat het begint te bloeden. De meeste slachtoffers snijden zichzelf aan de polsen, onderarmen, dijen of buik. Er wordt vaak een scheermesje gebruikt, maar ook andere messen, scharen of andere scherpe voorwerpen kunnen gebruikt worden. Ook zijn er mensen die zichzelf verbranden met behulp van een brandende sigaret.

De meeste slachtoffers zijn meisjes, maar ook jongens ‘mutileren’ hun eigen lichaam. Het start meestal rond de puberteit en zet zich in veel gevallen door tot (diep) in de volwassenheid. Een gevoel van geheimhouding en schaamte gaan gepaard met het snijden en de meeste tieners gaan hun littekens verbergen. Er zijn andere slachtoffers die er doelbewust mee ‘pronken’ om op die manier aandacht te vragen.

Veel tieners beginnen vaak vanuit een impuls met snijden, maar ze merken wel dat het ontzettend moeilijk is om er nog mee te stoppen. Het geeft hen op één of andere manier een gevoel van opluchting, euforie tot zelfs een soort van roes. Het is voor de slachtoffers een uitlaatklep voor de stress die voortkomt uit negatieve gevoelens. Het grote probleem is dat het snijden zichzelf versterkt en dat de slachtoffers het ‘gevoel’ krijgen dat hoe meer ze het doen, hoe beter ze kunnen omgaan met hun negatieve gevoelens. De meesten erkennen wel het probleem, maar weten niet hoe ze ermee moeten stoppen. Sommigen willen zelfs niet meer stoppen.

Waarom?

De zelfmutilatie is een poging om sterk (negatieve) gevoelens te remediëren. In de meeste gevallen is het snijden op zich dan ook geen zelfmoordpoging, enkel een scheefgegroeide manier om sterke emoties te baas te kunnen. Toch is het gedrag niet zonder risico’s omdat de slachtoffers zich blootstellen aan ernstige infecties, naast het bloedverlies natuurlijk. De risico’s en gevolgen van het snijden worden evenwel vaak geminimaliseerd door de slachtoffers.

De oorzaken variëren van emoties rond afwijzing, verbroken relaties tot diep verdriet. Emotionele problemen die zo sterk lijken, dat de tiener ze niet de baas kan en zich tot het  snijden wendt om de stress ‘weg te snijden’. Het gevaarlijke aan de hele situatie is dat de emoties vaak verborgen beleefd worden en dat niemand weet dat de tiener overhoopt ligt met zijn emoties. Ook kan de druk van de (tiener)omgeving zo sterk zijn, om bijvoorbeeld mooi en perfect te zijn, dat het resulteert in het nastreven van een ideaal beeld dat nooit bereikt kan worden. De druk die hiermee gepaard gaat, is ondragelijk voor sommige tieners. Veel tieners die zichzelf snijden zijn geconfronteerd geweest met situaties waarbij ze zichzelf niet gesteund, machteloos, onwaardig of ongeliefd voelen. Sommige tieners hebben een trauma opgelopen waardoor ze als het ware ‘gevoelloos’ worden en de pijn van het snijden nodig hebben om ‘pijn’ te voelen.

Bij sommige tieners wordt de pijn van het snijden geprefereerd over de emotionele pijn, waar ze constant mee rondlopen. Emotionele problemen zijn dan ook vager, moeilijker te bespreken en te verlichten. Maar wanneer de tiener zichzelf snijden, krijgen ze het gevoel van controle en voelen ze de specifieke pijn van de snede in combinatie met het kalmerende gevoel van ‘ ik voel pijn, dus ik leef nog!’.

Veel tieners beschrijven ook een gevoel van opluchting na de snede. Sommige mensen geloven dat het lichaam endorfines produceert, die een het slachtoffer een goed gevoel geven. Deze endorfines komen meestal vrij na een intense fysieke inspanning, maar ook na een kwetsuur worden ze door het lichaam vrijgegeven.

Ook een gevoel van verslaving wordt beschreven. Het snijden gaat de spanning ten gevolge van negatieve emoties wegnemen. De hersenen gaan bij het snijden een kortstondig gevoel van opluchting geven, waarbij de onderliggende emotionele stress (even) wordt vergeten. Wanneer de emotionele spanning zich weer opbouwt, gaan de hersenen snakken naar de ‘verlichting’ door het snijden. Deze gesloten cyclus leidt tot een verslaving en de neiging om te snijden gaat onmogelijk weerstaan kunnen worden.

Zoals eerder vermeld, kan ook de druk vanuit de omgeving een katalysator tot snijden zijn. Sommige tieners beginnen ermee omdat hun vrienden ermee bezig zijn. Soms wordt het zelfs in groep gedaan en de druk om mee te doen kan enorm zijn, zeker bij onstabiele tieners. Het meedoen is ‘cool’en kan een manier zijn om te ontsnappen aan sociaal pestgedrag door hun leeftijdgenootjes.

De hierboven beschreven factoren kunnen meespelen of en wanneer een tiener begint met zelfmutilatie. Maar ieder individu is uniek en de werkelijke redenen zijn dat ook. Het is voor sommige slachtoffers onmogelijk om de echte reden aan te duiden, maar het moet wel duidelijk blijven dat zichzelf snijden géén goede manier is om met sterke emoties of druk om te gaan.

De confrontatie met het zichzelf snijden.

Sommige tieners vragen om de aandacht door hun snijgedrag. Andere gaan er heel geheimzinnig en verborgen mee om. Toch gaan de meeste uiteindelijk over tot bekentenissen met een vertrouwenspersoon, omdat ze ofwel hulp willen ofwel begrip willen van iemand rond hun gedragsstoornis.

Laat het heel duidelijk zijn dat dit enorm veel moed en vertrouwen vergt van het slachtoffer. Veel tieners aarzelen dan ook om het anderen te vertellen omdat ze schrik h ebben om misbegrepen te worden of angst hebben dat men kwaad, ongerust, veroordelend wordt.

Indien ze er rechtstreeks mee geconfronteerd worden, gaan de tieners er vaak verschillend op reageren. Dit hangt af van het individu en hoe ze erover aangesproken worden. Sommige ontkennen, andere geven het bestaan ervan toe, maar ontkennen dan weer dat het een probleem is. Sommige tieners worden boos en overstuur en weigeren iedere vorm van hulp. Een andere groep gaat juist blij zijn dat het bekend is.

Ermee stoppen

Het duurt vaak lang eer de tieners proberen te stoppen. Voor de tieners waarbij het snijden een onderdeel is van een mentale afwijking is er professionele hulp nodig. Professionele hulp onder de begeleiding van de huisarts of een psycholoog is in alle gevallen essentieel. De juiste diagnose moet gesteld worden en de behandeling moet professioneel opgebouwd zijn.

Sommige stoppen er zelf mee, maar de echte oplossing is het leren omgaan met de dieperliggende oorzaak. Omgaan met stress en emoties is iets wat bij deze groep van mensen moeilijk ligt en derhalve is professionele begeleiding aangewezen. Het vergt een boel vastberadenheid, moed en kracht van zowel het slachtoffer als diens omgeving om het zelfsnijden te boven te komen.