Jammer genoeg behoort pesten of gepest worden tot een gemeengoed onder kinderen. De meeste kinderen en tieners beamen dat pesten gebeurt op school of de omgeving errond.

Een pestkop, of erger meerdere pesters, kunnen eenvoudige zaken zoals een bus nemen of een speelpauze op school tot een ware hel maken voor de gepeste kinderen. In ernstige gevallen kan het zelfs uitmonden tot geweld, beschadigingen, mogelijk met lichamelijk letsel tot gevolg.

Indien uw kind gepest wordt, zijn er verschillende manieren om hem of haar te helpen om er mee te leren omgaan en om de impact ervan te verminderen. Zelfs indien pestgedrag geen probleem vormt bij uw kinderen, is het wel belangrijk om hen in te lichten hoe ermee om te gaan indien het probleem zich onverhoopt wel stelt.

Wat is nu eigenlijk pesten?

Veel kinderen zijn vroeg of laat al eens geplaagd door een familielid of vriendje. Het is ook niet schadelijk wanneer het op een speelse, vriendelijke en wederzijdse manier gebeurt en wanneer beide kinderen het als plezierig ervaren. Maar wanneer plagen pijnlijk, onvriendelijk en constant gebeurt, dan wordt er een grens overschreden naar pesten en dit dient te stoppen.

Pesten is iemand moedwillig jennen op een fysieke, verbale of psychische wijze. Het kan variëren van slaan, pootje lichten, schelden tot afpersen van geld en materiële zaken. Sommige kinderen pesten door (gelogen) geruchten over anderen te verspreiden. Andere gebruiken email, chatrooms, sms om kinderen te pesten, uit te dagen en pijn te doen.

Het is belangrijk als ouders en grootouders om pesten serieus te nemen en het niet zomaar af te wimpelen als een fase waar ieder door moet. De gevolgen van pestgedrag kunnen permanent zijn en iemands’ zelfvertrouwen en toekomstige relaties ernstig schaden.

Waarom pesten kinderen?

Kinderen pesten voor een aantal redenen. Soms doen ze het omdat ze een slachtoffer nodig hebben om zich belangrijk, populair en in controle te voelen. Vaak is het slachtoffer
iemand die fysisch of emotioneel zwakker is of iemand die zich anders gedraagt of kleedt. Alhoewel pesters vaak groter en sterker zijn dan hun slachtoffers, is dit niet altijd de norm.

Sommige kinderen pesten anderen omdat ze zelf ooit op zulke manier behandeld zijn. Ze denken dat  hun gedrag normaal is, vermits het in hun gezin of familie een normale zaak is dat mensen kwaad worden, roepen, tieren of schelden. Sommige televisieshows promoten zelfs dit gedrag doordat men gericht in een onsympathieke manier met mensen omgaat.

Uiterlijke tekenen van pestgedrag

Tenzij uw kind u vertelt over pesten, of zichtbare blauwe plekken vertoond, is het zeer moeilijk om te determineren wat er nu juist scheelt.

Maar er zijn een aantal waarschuwingssignalen. U kunt wellicht waarnemen dat uw kind zich anders begint te gedragen, zenuwachtiger of schichtiger dan normaal doet, niet eet of slaapt, of de dingen waar hij of zij vroeger plezier in hadden, links laat liggen. Wanneer uw kind nukkiger en abnormaal reageert dan gewoon of wanneer het bepaalde situaties ten alle tijden wil vermijden, dan kan dit te wijten zijn aan een pester.

Indien u pesterijen vermoedt, maar uw kind weigert erover te spreken, dan kunt u misschien via een omweg het probleem bespreekbaar maken. Bijvoorbeeld, wanneer u een bepaalde situatie op televisie ziet, kunt u het gebruiken als een catalysator om een gesprek op gang te brengen. ‘Wat vind jij hierover?’ of ‘Heb je zelf ook al ooit zoiets meegemaakt?’ zijn vragen die u kunt stellen.

Benadruk het feit dat als uw kind zelf gepest wordt of het ziet gebeuren, dat het belangrijk is om dit te bespreken met een volwassene (ouders, leerkracht, schoolbemiddelaar of familielid).

Kinderen helpen.

Indien uw kind vertelt over zijn of haar pester, geef het dan geruststelling en steun, onafgezien van hoe ontstelt u bent. Kinderen zijn huiverachtig om volwassenen te vertellen over pesterijen. Ze voelen zich beschaamd en zijn ongerust dat hun ouders of grootouders teleurgesteld zullen reageren.

Soms denken kinderen dat de pesterijen aan zichzelf te wijten zijn, dat ze indien ze zich anders zouden gedragen, het niet zou gebeuren. Soms zijn ze zo angstig voor hun pester dat ze schrik hebben dat het nog erger wordt indien de pesterijen bij volwassenen bekend raken. Anderen zijn angstig dat hun ouders het niet zullen geloven. Of kinderen hebben schrik dat hun ouders hun aansporen om terug te vechten, wanneer ze alleen al bij de gedachte ervan doodsangsten uitstaan.

Prijs uw kind dat het moedig genoeg is om erover te praten. Herinner het kind dat het niet alleen is – veel mensen worden immers op een bepaald tijdstip in hun leven gepest. Benadruk dat de pester slecht handelt, niet uw kind. Stel het kind gerust om samen te zien wat eraan gedaan kan worden.

Soms kan een oudere broer of zus ook helpen met de situatie. Het kan bijvoorbeeld helpen om uw jongere dochter te confronteren met een oudere zuster die ook gepest is geworden door een beugeltje. Een oudere broer of zus kan u ook een andere perspectief bieden, door te verklaren waarom er gepest wordt en hoe dit het best aangepakt kan worden.

Neem ook de situatie serieus wanneer uw kind vertelt dat het pestgedrag verergert is doordat de pester te horen heeft gekregen dat uw kind het verteld heeft. Soms is het nuttig om de ouders van de pester te contacteren. In andere gevallen is het ook een goed idee om leerkrachten en een eventuele schoolbemiddelaar in te schakelen. Indien u wenst, kan de school eventueel bemiddelen tussen u en de ouders van de pester om te komen tot een goede oplossing waarin beide partijen zich terugvinden.

In geval dat de pesterijen fysisch worden, is het geen overdreven reactie om de politie hiervan op de hoogte te stellen. Er zijn voldoende gevallen bekend, waarin pesten tot (extreem) geweld evolueert en dit dient ten alle tijden in de kiem gesmoord te worden.

Tips voor (gepeste) kinderen:

De sleutel hierin is om het kind strategiën aan te bieden, die het helpen om om te gaan met pesten en om hun zelfvertrouwen te herstellen. Het kan verleidelijk zijn om uw kind aan te sporen om terug te vechten. Zeker in het licht van uw eigen onmacht en eventueel de vroegere opvoedingswijze van ‘voor jezelf opkomen’, is dit een vaak gehoorde reactie. Maar het is uitermate belangrijk om uw kind te adviseren pesten niet met fysische reacties te pareren. Dit kan snel omslaan tot geweld, problemen en het feit dat iemand gewond raakt. Het is daarentegen best om met andere kinderen om te gaan, een volwassene te vertellen en bepaalde situaties te vermijden.

Enige tips:

*) Ontloop de pester en gebruik een vriendjes buffer. Gebruik een andere toiletruimte indien de pester aanwezig is en ga niet naar je persoonlijk kastje wanneer niemand in de geburen is. Zorg er steeds voor dat je nooit alleen bent met de pester. Hou een vriendje dichtbij wanneer de pester aanwezig is. Doe hetzelfde voor je vriendje.

*) Hou de woede intern. Het is volkomen normaal om kwaad te worden door de pester, maar het is nu net datgene wat de pesters willen. Het geeft ze een gevoel van macht. Probeer ook niet te reageren door te wenen of rood uit te slaan. Dit vereist zeker oefening, maar het is een handig tool om de pester de wind uit de zeilen te nemen. Soms vinden kinderen het handig om afkoelstrategieën in te bouwen (tellen tot 10, hun eigen kwaadheid neer te schrijven, diepe ademhalingen te nemen,…). Soms is het beste wat u uw kind kunt aanleren om een uitgestreken gelaatsuitdrukking (pokerface) in te oefenen, totdat ze buiten gevaar zijn.

*) Hou een fiere gestalte aan, wandel weg en negeer de pester. Laat de pester duidelijk en decisief horen dat je wilt dat hij stopt en wandel weg. Oefen manieren om pijnlijke opmerkingen te negeren, ongeïnteresseerd over te komen. Door de pester te negeren, laat het kind zien dat het zich niet interesseert in zijn gedrag. Uiteindelijk gaat deze verveeld raken door de eenrichtingsverkeer communicatie en gaat hij/zij zijn of haar gedrag achterwege laten.

*) Vertel het een volwassene. Leerkrachten, directeur, ouders, oppassers kunnen allemaal helpen  om het pestgedrag te stoppen.

*) Praat erover. Praat met iemand die je vertrouwt. Vaak kunnen deze goede suggesties maken en je helpen om de situatie dragelijker te maken.

*) Verwijder de materiële zaken die aanleiding tot pesten kunnen geven. Als je gepest wordt door je nieuwe MP3-speler of GSM, laat deze dan uit zicht. Als de pester geld afperst, neem dan geen meer mee en licht hierover onmiddellijk het schoolpersoneel in. Afpersen is strafbaar.

Steun zoeken.

Thuis kunt u de impact van pesten trachten te verminderen. Moedig uw kinderen aan om met vrienden om te gaan die hun zelfvertrouwen stimuleren (sportschool, muziekschool,…). Zoek ook zelf activiteiten om samen met uw kind te doen, waarbij hij/zij zijn zelfvertrouwen kan opbouwen.