Slapen of nog beter slaapgebrek is het meest besproken aspekt van babyverzorging. Nieuwe ouders en grootouders ontdekken het belang ervan gedurende de eerste weken tot maanden van de baby. Kwaliteit en kwantiteit van een baby’s slaap beïnvloeden ieders welbehagen in het nieuwe gezin. Er is immers een groot verschil tussen opgewekt/uitgerust zijn en rondlopen als een zombie.

En de slaapproblemen houden niet op bij de babyperiode, deze zetten zich immers verder onder een andere vorm in latere levensfases van het kind. Hamvraag op deze pagina zal zijn hoe we als ouders en grootouders het slaapgedrag van ons (klein)kind zo snel en effectief mogelijk binnen voor ieder aanvaardbare grenzen kunnen brengen.

Hoeveel slaap is nu genoeg?

Er is jammer genoeg niet mogelijk een universeel getal hierop te plakken. Ieder individu is anders en dit geldt eveneens voor babies. Wanneer volwassenen moe zijn, gaan ze vaker krekelig zijn of weinig energie hebben. Bij kinderen en vooral babies is deze link veel moeilijker te ontdekken, om niet te zeggen ondoorgrondelijk.

De meeste kinderen vallen wel binnen een bepaald patroon met betrekking tot aantal benodigde uren slaap, maar ieder individu is uniek. Toch gaan we proberen een aantal richtwaardes te plakken op verschillende leeftijdsgroepen.

Van 0 tot 6 maanden:

Een baby heeft nog géén inwendige klok. Normaliter slapen ze tussen de 16à20 uren per dag, maar wel in gelijke porties verdeeld over dag en nacht. Pasgeborenen moeten elke drie à vier uren worden gewekt, totdat een aantoonbare gewichtstoename kan worden gezien. Hierna is het mogelijk om een baby langer te laten slapen. Maar dit hangt natuurlijk ook van hem of haarzelf af; ze worden immers hongerig en dan worden ze wakker.

Pasgeborenen slapen meestal tussen de vier à vijf uren aan één stuk. Deze periode komt overeen met de periode waarna ze terug honger krijgen en moeten gevoed worden. Als ze toch langer slapen, gaan ze ook vaak hongeriger zijn dan normaal, waardoor ze méér gevoed moeten/willen worden.

Na de eerste harde weken tot 3 maanden gaat het slaapgedrag van de baby stilaan beginnen overhellen naar de nachturen, waardoor ze vaak een vijftal uurtjes door de dag slapen en rond de  tien uren in de nacht, met een paar onderbrekingen. Voor de ouders en grootouders is het evenwel uiterst belangrijk in te zien dat babies niet altijd wakker zijn wanneer ze geluiden produceren. Ze kunnen wenen en allerlei geluiden maken tijdens hun lichte slaap. Zelfs als ze wakker worden, kan het goed zijn dat ze na een paar minuutjes zelf terug in slaap vallen. Laat hen dan ook de gelegenheid om dit aan te leren.

Als een baby onder de zes maanden een aantal minuutjes weent, dan is het tijd om te reageren. Uw (klein)kind voelt zich wellicht ongemakkelijk ten gevolge van honger, natte pamper of omwille van ziekte. Let er evenwel op dat u gezwind en snel uw baby helpt, maar probeer routinematig op die momenten zo snel en stil mogelijk uw baby gerust te stellen of te verversen. Gééf geen extra stimulatie zoas praten, spelen of licht aandoen. De nacht is om te slapen, ook babies moet dit zo snel mogelijk aangeleerd worden.

Probeer dus zo snel mogelijk een routine (slaapliedje, knuffel, wiegen,…) op te bouwen rond het slapenleggen. Deze routine moet consistent en op dezelfde manier iedere nacht worden doorgenomen. Het kind leert dan zéér snel de link leggen tussen de activiteiten voor het slapengaan en slapen zelf. Worden ze in het midden van de nacht wakker, probeer dan terug te vallen op dezelfde routine als bij het begin van de nacht. Hou het kort en stil, de routine zal het kind aansporen terug te gaan slapen.

Van 6 tot 12 maanden:

Op de leeftijd van zes maanden slaapt het kind ongeveer 3 uur gedurende dag en 11 uren tijdens de nacht. Op deze leeftijd kunt u overwegen om de handelswijze, wanneer het kind wakker wordt en huilt, aan te passen. U kunt kinderen op deze leeftijd ongeveer een vijftal minuten gunnen om zelf te kalmeren en zelf terug in te slapen. Doen ze dit niet tijdens de eerste vijf minuten, dan kunt u proberen ze gerust te stellen (zachtjes praten, rugje wrijven,…) evenwel zonder ze op te pikken. Dit geldt natuurlijk enkel in geval het kind gezond is. Als kinderen ziekjes zijn, MOETEN deze opgenomen worden en gerustgesteld worden.

Na een aantal dagen zult u merken dat het kind makkelijker en sneller terug in slaap valt. Indien het kind evenwel méér dan vijf keren per nacht wakker wordt, bespreek dit dan met uw huisarts.

Tussen zes en twaalf maanden gaat verlatingsangst een groot probleem vormen bij kinderen. Wijk niet af van uw opgestelde routine en ga hem of haar niet opnemen, licht aandoen, spelen of praten met hem/haar,… . Deze activiteiten gaan het kind blijven stimuleren om te blijven wenen en zowel u als het kind zijn hier niet mee geholpen.

Als de baby ’s nachts wakker wordt, kunt u checken of ie niet ziek is of een pamperverversing nodig heeft. U kunt hem of haar zachtjes over de rug wrijven, eventueel een fopspeen geven, zodanig dat ze zichzelf aanleren rustig te worden en verder te slapen. Blijven ze wenen, onderneem dan na vijf minuten uw vernieuwde routine, maar let op dat u niet de verlatingsangst stimuleert. Niemand kent uw baby beter dan uzelf na de eerste maanden.

Van 1 tot drie jaar:

De meeste kinderen slapen in deze periode tussen de tien à dertien uur per dag. Verlatingsangst, of het verlangen om steeds bij papa en mama te zijn en alles samen met hen te beleven, gaat het kind aansporen om zolang mogelijk wakker te blijven. In deze periode beginnen ze ook hun eerste nukken en eigenwil te vertonen, en vooral rond de periode van het slapengaan.

Probeer in de gaten te houden wanneer uw peuter vermoeidheid begint te vertonen. Dit is meestal het gepaste reguliere moment dat u hem of haar naar bed moet brengen. Probeer ook in te schatten of het kind nog een middagdutje nodig heeft. Indien hij of zij niet krekelig noch oververmoeid is, kan het middagdutje best overgeslagen worden. In het andere geval niet natuurlijk.

Ouders en grootouders maken vaak de fout te denken dat het langer ophouden van een kind hem of haar slaperig maakt en dus makkelijker slapen gelegd kan worden. Integendeel, oververmoeide kinderen zijn vaak moeilijker in slaap te krijgen!

Een bedroutine opbouwen gaat de kinderen rustig en klaarmaken voor de nodige portie slaap. Voor een kleuter is het beste de dagelijkse slaaproutine rond de 15 à 30 minuten te houden en in die periode bijvoorbeeld verhaaltjes voorlezen.

Wat het slapengaan ritueel ook moge zijn, een kind gaat er vaak ten zeerste opstaan dat het tegen iedere nacht minutieus wordt uitgevoerd. Let er wel op dat de rituelen niet te lang duren en geef het kind het gevoel een beetje controle over het gebeuren te hebben, door bijvoorbeeld te kiezen welke knuffel mee naar bed gaat, welk verhaaltje wordt voorgelezen,… .

Maar zelfs slapende kinderen gaan gebeurlijk wakker worden ’s nachts. Het krijgen van tanden en nare dromen zijn in deze periode vaak de daders. Het actief beleven van een droom begint in deze periode en nachtmerries kunnen behoorlijk beangstigend werken, omdat het kind nog niet het verschil kan maken tussen verbeelding en werkelijkheid. (Selecteer uw tv-programma’s dus zéér zorgvuldig!) Wanneer het kind uit zo’n nachtmerrie wakker wordt, troost het dan en laat hem of haar erover praten. Blijf bij uw kind totdat het terug rustig is en spoor het dan aan om zo snel als mogelijk in te slapen.

Leeftijd van drie tot zes jaar: de peuters.

Voor deze leeftijdsgroep geldt ongeveer dezelfde methodiek als bij de kleuters.

Leeftijd van zes tot negen jaar.

Kinderen van deze leeftijd hebben ongeveer tien uurtjes slaap per nacht nodig. Problemen bij het slapengaan ontstaan vaak omdat het kind met de ouders even de dag wil overlopen, zonder dat er broertjes of zusjes bij zijn. Geef hen deze tijd en aandacht en u zult merken dat het slapengaan zonder problemen verloopt.

De benodigde hoeveelheid slaap dient ook door de ouders ingeschat te worden. Slaaptekort gaat irritatie opwekken en bepaalde eventueel bestaande psychische aandoeningen zoals ADHD verergeren.

Tieners.

Adolescenten hebben een achttal uurtjes slaap nodig, maar de meesten geraken hier vaak niet aan. Van het moment de puberteit aanbreekt, hebben de opgroeiende kinderen vaak méér slaap nodig dan ze in realiteit kunnen krijgen. Dit komt vaak door de verplichtingen die school en eventuele hobby’s opleggen.

Slaaptekort cumuleert zich en gaat op het einde van de week geaccumuleerd overeenkomen met één volledige nachtrust. Dit kan aanleiding geven tot:

*) Verminderde aandacht
*) Verminderd kortetermijngeheugen
*) Fluctuerende schoolprestaties
*) Vertraagde reacties bij lichamelijke en geestelijke activiteiten

Een gevolg hiervan zijn een rotslecht humeur, problemen op school, gebruik van drugs en gebeurlijke accidenten in het verkeer. Naast de verplichtingen die aanleiding geven tot slaaptekort zijn er nog andere factoren. Het lichaam van een tiener gaat een veranderend slaappatroon krijgen door het feit dat ze later opblijven in de week en deze achterstand in het weekend ophalen. Wat ze vaak niet beseffen is dat deze houding de eventuele slaaptekortproblematiek nog gaat verergeren en zelfs in de hand werken. Het lichaam gaat op de duur niet meer op een normaal uur willen gaan slapen.

Idealiter zou een tiener op hetzelfde tijdstip moeten gaan slapen en wakkerworden. De vereiste 8 uren slaap per dag zouden het streefdoel moeten zijn.

Een bedroutine opstarten

*) Laat het kind tegen het slapengaan een ‘afkoelperiode’ inbouwen (knuffelen, rustige activiteiten met de ouders,…)
*) Hou de tijd in de oog en leg het kind steeds tegen hetzelfde uur te slapen. Verwittig het een halfuurtje op voorhand dat bedtijd eraankomt.
*) Geef het kind het gevoel dat het controle  heeft over zijn bedtijd. Laat het de pyama, knuffel uitkiezen.
*) Laat het rustige muziek horen tijdens het slapenleggen of er net voor.
*) Geef het géén drinken meer voor het slapengaan en dan helemaal niet suikerhoudende drank. Hierdoor kunnen ernstige tandproblemen ontstaan.
*) Duffel het lekker in, waardoor het kind een geborgen gevoel krijgt.
*) Stimuleer uw ouder kind om zelf een tijdstip te bepalen waarop hij of zij gaat slapen en aan de voor zijn leeftijd benodigde slaap kan geraken.

Zie ook onze pagina 'Grootouders: Slaapproblemen' en 'Kinderbedtijd' en 'Een goede slaapkamer'.