De huid is ons grootste orgaan. Als de huid van een normale volwassene zou uitgespreid worden over de grond, zou het ongeveer twee vierkante meter bedekken en een viertal kilogram wegen. De hoofdfunctie van de huid is om het spieren, botten, zenuwen, bloedvaten en de rest van de inwendige organen te beschermen. De oogleden zijn het dunst, de zolen onder de voeten hebben de dikste huidlaag.

Haar en nagels zijn in feite niet meer dan een variante van de huid. Haar groeit overal tenzij op de handpalmen, voetzolen, oogleden en lippen. Haar groeit sneller in de zomer dan in de winter. Nagels beschermen de gevoelige vingertippen en tenen. In feite zijn nagels niet levensnoodzakelijk, maar ze geven wel extra steun aan de vingertips, beschermen tegen kwetsuren en zijn een hulp in het oppikken van kleine dingen. Nagels zijn eveneens een indicator over de algehele gezondheidstoestand van een persoon.

Opbouw en functie van de huid

De huid daarentegen is essentieel. Het vormt immers de natuurlijke barrière tegen schadelijke organismen, het beschermt tegen kwetsuren en het controleert het verlies van lichaamsvloeistoffen. Daarnaast helpt het om de lichaamstemperatuur te regelen door middel van de transpiratie en beschermt het tegen de schadelijke stralen van de zon.

Zonder zenuwcellen in de huid, zouden mensen géén warmte noch andere sensaties kunnen waarnemen. Het gekende kippenvel, wordt veroorzaakt door haarspiertjes die de haren op de huid rechttrekken op het moment wanneer iemand koud heeft. Daarnaast gaan de bloedvaten in de huid vernauwen, waardoor zoveel mogelijk warmteverlies wordt vermeden.

Doorsnede van de menselijke huid 1=hoornlaag, 2=epidermis,1+2=opperhuid,3=dermis (lederhuid), 4=subcutis, 5=haarfollikel, 6=haar

De huid is opgebouwd uit een tweetal lagen die uit twee verschillende weefsels bestaan. De buitenste laag, de opperhuid of epidermis, bestaat uit een meerlagig epitheel. Daaronder ligt een laag collageen bindweefsel die de lederhuid of dermis wordt genoemd. Tezamen vormen deze lagen een effectieve bescherming van de er onder gelegen weefsels en organen tegen schadelijke invloeden van buitenaf, maar ook tegen uitdroging of excessieve wateropname.
De ondoordringbaarheid van de huid voor vele stoffen is voornamelijk te danken aan de hoornlaag: De buitenste laag van het epitheel bestaat uit dode, sterk afgeplatte cellen die een extra beschermende laag vormen. Maar weinig stoffen kunnen in de laag van epitheelcellen doordringen. Onder de huid ligt de subcutis, een laag die bestaat uit bind- en vetweefsel. De cellen van de epidermis bevatten meestal grotere of kleinere hoeveelheden pigmentkorrels. Wanneer huid regelmatig aan zonlicht met ultraviolette straling wordt blootgesteld, wordt in de huid meer pigment gevormd en wordt de huid meer getint. Het pigment absorbeert de ultraviolette straling en voorkomt zo schade aan het onderliggend weefsel. Individuen bij wie het gen voor pigment niet werkt (albinisme) hebben geen huidpigment en zijn extreem gevoelig voor weefselschade door ultraviolette straling. Zie ook onze pagina over 'Huidverzorging voor senioren'.

Opbouw en functie van de haren:

Haar heeft een aantal verschillende functies. Het verschaft isolatie tegen koude temperaturen en, bij sommige soorten, tegen warmte. Het lichaamshaar van mensen heeft geen duidelijke functie, omdat een mens te weinig haren heeft om zichzelf ermee warm te houden of af te koelen. 'Kippenvel' is een restant van de ooit isolerende werking van lichaamshaar. Het hoofdhaar van mensen heeft voornamelijk een esthetische functie.

Haar is opgebouwd uit het eiwit keratine. Het haar van vrouwen aanzienlijk sterker is dan het haar van mannen. 1 cm² vrouwenhaar zou een trekkracht hebben van circa 1600 kilo, terwijl dit bij mannenhaar 'slechts' 720 kilo zou zijn. Mannen hebben wel meer haar dan vrouwen. Vrouwen hebben tussen de 130.000 en 150.000 haren en mannen tussen de 150.000 en 180.000 haren. De breedte van een mensenhaar is ongeveer 1/20 mm. Het haar groeit gemiddeld een zestal millimeter per maand. De lengte van iemands haar wordt beperkt door de groeicyclus van de haarfollikels. Gemiddeld blijven deze tussen de twee à zes jaar haar genereren, waarna ze er ongeveer een drietal maanden de brui aangeven. Het haar valt uit en begint na drie maanden terug van nul te groeien. De dikte van het haar is eveneens afhankelijk van de grootte van de haarfollikels.

De structuur van mensenhaar verschilt. Zo zijn er structuurverschillen tussen kroeshaar van mensen van Afrikaanse afkomst, het sluike haar van Aziaten, en het haar van blanke Europeanen. Het haar van blanke Europeanen is fijner van structuur dan het Aziatische haar. Het haar dat nog het meest op de structuur van Europees haar lijkt is het haar van Indiërs. Kappers moeten hier rekening mee houden bij het permanenten, kleuren van het haar en het gebruik van haarwerken. Omdat haar vaak gepigmenteerd is, kleurt het. Dit dient soms ook ter camouflage. Bij sommige zoogdieren verandert de pigmentatie per seizoen, en wordt het haar bijvoorbeeld wit gedurende de winter.

Haren zijn gepigmenteerd doordat het lichaam het aminozuur tyrosine omzet in melanine. Er bestaan twee types melanine: eumelanine (zwart pigment) en pheomelanine (rood/geel pigment). Welke kleur het haar uiteindelijk krijgt, hangt af van welk soort melanine aanwezig is in de haarschors (cortex) en in welke concentratie. Bruin haar is doorgaans een mengsel van het zwarte met het rode pigment.

Haar wordt tijdens het ouder worden grijs doordat de melanineproductie niet eindeloos is. Het grijs worden van het haar komt bij beide geslachten voor: grijs haar - in feite kleurloos haar, de haarschachten lijken dan, sterk vergroot, wel wat op glasvezels - ontstaat doordat het haarzakje geen pigment meer aanmaakt. De leeftijd waarop het grijswordingsproces in gang wordt gezet varieert sterk per persoon. Normaliter verschijnen de eerste grijze haren tussen het 40ste en 50ste levensjaar. Er zijn aanwijzingen dat mensen in vergelijking met een generatie terug eerder grijs worden. Haarverf wordt vaak gebruikt om grijze haren weer kleur te geven.

Opbouw en functie van de nagels

De functie van de nagels is dat de nagels de zenuwuiteinden in de toppen van de vingers beschermen waardoor er geen eeltvorming plaatsvindt op de vingertoppen. Door de aanwezigheid van de nagels behoudt een dier dus het gevoel in de vingertoppen. De mens heeft de nagel weten te gebruiken voor onder andere het bewerken van kleine voorwerpen, krabben, pulken enzovoort.

Menselijke nagels groeien ongeveer 0,1 mm per dag, bij mannen iets sneller dan bij vrouwen . Om een nagel volledig opnieuw te laten aangroeien is ongeveer 6 tot 8 maanden nodig; voor teennagels tot wel 18 maanden. Het huidrandje dat op de nagel aansluit heet de nagelriem. Veel vrouwen laten nagels lang groeien om er aantrekkelijker of vrouwelijker uit te zien.
Sommige mensen zijn verslaafd aan nagelbijten. Daardoor hebben ze vaak een kort nagelbed (het roze gedeelte van de nagel). De vingertop komt vaak onder de vrije rand van de nagel uit.

De nagelplaat, (de zichtbare bovenkant), bestaat uit 3 lagen:

Hoornlaag (schubbenlaag), is de bovenste laag die bij uitdroging loskomt. Ook wel splijtende nagels genoemd.
Keratinelaag (sponslaag), neemt alle voedingsstoffen op en houdt vocht en vet vast.
Epitheellaag (onderste laag), is de bevestigingslaag van de nagelwal. Deze bevindt zich aan de zijkant van de nagelplaat.

Zie ook onze pagina over 'Uitzicht en gezondheid van uw nagels' en 'Droge huid (in de winter)' en 'Hoofdroos'.